Кај нас сè се пишува со голема леснотија, што е поразувачки
Активизам

Кај нас сè се пишува со голема леснотија, што е поразувачки

Нема полувистина или лага. Само лага. Би требало да се јават, да истражат и да проверат. Сè се сведува на препишување од социјални мрежи и кога пишуваат лаги, не размислуваат дека истата таа наводна вест влијае врз твоите најблиски – вели актерот Сашко Коцев Денес веќе никој не може да се заштити од дезинформација, затоа што протокот на информации со технолошките достигнувања е многу брз, нивото дури и на жолтиот печат е веќе надминато. Денес се случува инстант информација и вест, без никаква етика и никаква регулатива. Дури и да не е медиум, денеска информацијата лесно и брзо ја пренесува самиот читател со еден статус, а уште полесно друг читател стигнува до таа вест/информација – вели актерот Сашко Коцев, кој неретко бил мета на дезинформација. Како тој се справува со таквите ситуации, како возвраќа, дали демантира? Сашко Коцев Живееме во полусветови Како што вели популарниот актер, лажни вести или дезинформации за него има на „сосема нерелевантни портали (ако воопшто може да се наречат така)“. Нема полувистина или лага. Само лага. Би требало да се јават, да истражат и да проверат. Сè се сведува на препишување од социјалните мрежи и кога пишуваат лаги, не размислуваат дека истата таа наводна вест влијае врз твоите најблиски. Со еден збор – тоа се полусветови – вели актерот Коцев, еден од стожерите на Македонскиот народен театар. Тој вели дека некои од објавите не ги ни дочитува, туку само се насмевнува, но на некои знае и да испаничи, па ги известува најблиските дека не станува збор за вистина, а на некои им бара објаснување како се родила самата информација и го бара изворот. Ретко реагирам јавно со демант, а само еднаш сум реагирал бурно и тоа многу одамна. А, еве, како одминуваат годините, реагирам сè помалку, затоа што го разбирам и го согледувам опкружувањето и борбата за читаност. Најстрашна случка беше кога пред 5-6 години беше објавена вест дека телото на човек со кого го имавме истото име и презиме и кој трагично загинал, ќе биде пренесен во Македонија за два дена. Немаше никакво дополнително објаснување во медиумите, туку само стоеше истото име и презиме. Беше многу стресно, признавам, за сите најблиски. Сочувство до најблиските на лицето со исто име и презиме како мене – споделува Коцев. Според него, најважно е да се освести консументот на информации, да ги проверува изворите и да почека релевантен медиум за истата информација. Кого го интересира кој се развел, кој се скарал За неговата колешка Весна Петрушевска, демантирањето не е решение и таа најчесто прави своја процена каде воопшто нешто е објавено и со каква намера. Весна Петрушевска Тоа е време што јас си го почитувам, а и ќе им се даде многу повеќе кликови (читај) пари – се шегува актерката. Таа вели дека се труди да не паѓа на „прва топка“ и проверува една информација на повеќе веб-страници. На крајот од денот, информациите од типот: кој со кого е, кој се развел, кој се скарал... кого тоа го интересира? Мене, не! Но, многу е значајно да се доведе до ред кој може да има портал, кој ги задоволува информативните стандарди и треба да има казни за сите повреди, како што е углед и достоинство. Кај нас сè се пишува со таква леснотија што е поразувачки. Нема никаков етички и човечки однос! – категорична е Петрушевска. За водителот и новинар Марко Марк, денес не мора да се занимавате со професија што е од јавен карактер за да бидете нечиј предизвик и мета за лажна вест, дезинформација и слично, „доволно е да имате корисничко име на која било социјална медиумска платформа споделувајќи нешто суптилно и лично и потоа веднаш без пардон можете да се најдете во инспирацијата на некој непознат автор“. Иако најдлабоко во себе верувам дека во универзумот се случуваат настани за кои ни нашата најбујна фантазија не може да потврди дека ние сме ги создале или поттикнале. Никогаш не можеме да го промениме надворешното случување, тоа што е неопходно е промена само на нашето доживување или да го наречеме патот кон умешноста на живеењето, дури и во најситните детали… Секогаш ќе постојат креатори на стории, содржини за кои ни самите нема да бидеме свесни дека некој ќе нè поистовети со нешто, ќе нè обвини непотребно, не можејќи и немоќни секојпат да ги спречиме овие „настани“, дури на момент ќе ни го заматат умот, за миг со непријатната вистина… Вистина, со почетокот на технологијата започна и конкретната дехуманизацијата зад тастатурата – вели Марк. Марко Марк: Секогаш да се чита изворот, авторот „Во светот не постојат жртви и злосторници. Ниту сте жртва на туѓите избори. На некој начин сами сте го создале она што велите дека го презирате, а бидејќи сте го создале, значи сте го избралe“ – оваа мисла од Нил Доналд Волш поместена во книгата „Разговори со Бога“ му е водилка на темата. Марко Марк Бидејќи повеќето од нас се дневни консументи на приказните, опсервираме сѐ околу, мораме само да знаеме дека во огромен дел денес сѐ се прави за поголем рејтинг, монетизацијата е секаде присутна, па самите наши кликови, посети, дегустирања, читања, некому му носат личен профит и додавање уште некоја монета во личниот трезор. Неопходна е дигиталната писменост, присуството на менталната дијареја… За почеток, мојата препорака е секогаш да се чита изворот, авторот, релевантноста на текстот… Нека биде мал предуслов за да не бидеме повторно нечија жртва на измиени мозоци или мета на пазарот на маркетингот – вели водителот. Според него, кога постојат состојби, ситуации, сценарија каде што навистина е загрозено личното право или, пак, е загрозена нечија животна приказна, некогаш е неопходно да се преземе конкретен чекор. Постои и дирекција за заштита на лични податоци каде што би се пријавила повреда на правото на заштита на личните податоци или за посериозни интервенции во МВР. Но, цврсто верувам дека на крајот присуството на мудрото, свесното, рационалното, нашата трезвеност е интелигентната реакција и одговор на која било ниско свесно упатена провокација до нас и агресијата, гневот, нетолеранцијата, нетрпеливоста нема да ни донесе спокој. На крајот, простувањето, според мене, е најдобрата одлука – завршува тој. Автор: Сребра Ѓорѓијевска Текстот е подготвен во рамки на проектот „Fostering Improved Media Standards”, што го координира Мрежата за професионализација на медиумите во Југоисточна Европа (СЕЕНПМ), чија што членка е МИМ. Проектот е поддржан од „National Endowment for Democracy“ (НЕД).

Се чита за 4 мин.
Употреби на говорот на омраза во медиумите
Едукација

Употреби на говорот на омраза во медиумите

Во романот „Војна и мир“ за првпат објавен интегрално во 1869 година, Лав Толстој пишува за француската окупација на Русија од 1812 година. Овој историски настан Толстој го пренесува низ раскажувањата на неколку руски благороднички семејства, за тоа како окупацијата на Наполеон била доживеана во Русија. За пишувањето на овој роман, Толстој користел многу историски документи, хроники, сведоштва и други материјали, со намера да внесе во него што е можно повеќе реализам. Но, интересно е што и покрај оваа нагласена тенденција за автентичност и реализам, во „Војна и мир“ нема делови во кои Толстој пишува изразено негативно за окупаторот на неговата земја. Во оваа книга, која долго време служела како основно четиво на голем број читатели за француско-руската војна од 1812 година, не можеме да најдеме ниту говор на омраза кон непријателот, ниту, пак, дехуманизирачки ословувања на непријателот. Толстој учествувал во Кримската војна (1853 – 1856) и окупацијата на Севастопољ (1854 – 1855), така што одблиску можел да ги посведочи сите ужаси на војната и ѕверствата што таа ги предизвикува. Сепак, војната од Толстој направила пацифист, хуманист и духовен анархист, што тој го пресликал во пишувањето за војната од ракурс на своите ликови во потрага за љубов и човечност во околности кога тоа е веројатно и најтешко. За разлика од Толстој, кој не сакал во своите книги да ја овековечува омразата, медиумите денес далеку повеќе се посветени на експлоатацијата на негативните чувства во документирањето на секојдневните настани и конфликти. Во времето на Толстој пишувањето за хуманоста и за љубовта во време на војна продавало огромни тиражи, додека работите сега се прилично поинакви. Денес стравот и омразата се далеку поефикасни средства за продавање тиражи и за висока гледаност. Во медиумите денес доминираат негативните вести, информациите за човечките страдања, а темите за девијантните и социопатските однесувања се редовно присутни во ударните вести. На социјалните мрежи, пак, провокативните пораки и говорот на омраза лесно стануваат вирални објави и широко дисперзирани содржини со висок број реакции, коментари и споделувања. Омразата, за жал, денес е „поисплатлива“ за објавување во медиумите, отколку позитивните теми и вести. Комуникациски функции на говорот на омраза Постојат многу различни и подробни дефиниции за тоа што е говор на омраза и во какви форми тој може да се појави. Во комуникациска смисла, говорот на омраза се користи да го маркира референтот (оној на кого се однесува пораката) или адресатот (оној на кого се упатува пораката) врз кого треба да се насочат искази на омраза и нетрпеливост. Идентификувањето на поединците или групите кон кои се „нормализира“ комуникациско напаѓање е една од примарните функции на говорот на омраза. Откако ќе ги идентификува поединците и групите кон кои тој се насочува, говорот на омраза преку своите различни форми настојува да го конвенционализира односот на омраза, односно да го направи прифатлив за обраќање и однесување за што поголем број луѓе. Најчести начини за да се конвенционализира и широко да се  прифати говорот на омраза се: тврдења дека поединци и групи треба да се исклучат од заедницата на која ѝ припаѓаат (предавници, изроди, платеници, квислинзи и сл.), дека не заслужуваат да бидат третирани како нормални луѓе (идиоти, кретени, малоумни и сл.) или, пак, да се споредат со животни или инсекти (стока, говеда, овци, змии, гниди, штетници и др.). Фото: freepik.com Говорот на омраза има важна улога во дефинирање на т.н. симболички поредок на општеството, односно ги проширува пораките од комуникаторот кон јавноста за тоа кои се големите опасности за заедницата, кој е отворениот или прикриениот непријател на народот/заедницата, кои вредности треба да се бранат и така натаму. По двете фази на идентификација (маркирање) и конвенционализација (ширење) на говорот на омраза, трета фаза е развивање стратегии за операционализација на говорот на омраза, односно утврдување начини како да се употребува говорот на омраза за да тој ги предизвика посакуваните ефекти, какви што се заплашување, подредување, маргинализација, нормализирање на дискриминацијата, сѐ до поттикнување физичко насилство или елиминација. На тој начин се развиваат приспособени и своевидни функционални стилови на говорот на омраза, така што се оформува говор на омраза за јавни протести, говор на омраза на социјални мрежи, говор на омраза во политичката комуникација, колоквијален говор на омраза итн. Зачестеното користење на овие варијации на говорот на омраза, постапно го оформува јазикот на омраза и ја зацврстува културата на омраза во општеството. Степенувања на говорот на омраза Во фазата на операционализација на говорот на омраза постојат различни степени на примена на говорот на омраза во обраќањето и во однесувањето. Ова може да варира од исмевање, до закани со смрт. Во истражувањата често се користи методологијата развиена од Универзитетот Вашингтон, која со одредени приспособувања, дефинира шест нивоа на говорот на омраза: 1. НЕСОГЛАСУВАЊЕ, односно изразување на спротивставување, одрекување, порекнување, револт и слично. 2. НЕГАТИВНО КАРАКТЕРИЗИРАЊЕ, или именување негативни одлики и карактеристики, потсмевање, потценување, етикетирање и стигматизација (жигосување). 3. НЕНАСИЛНИ НАПАДИ, односно вербално напаѓање, навреди, пцости, плукање, заканување и сл. 4. ДЕМОНИЗИРАЊЕ И ДЕХУМАНИЗИРАЊЕ, или карактеризација на поединци и групи како дијаболични, опасни, штетни субјекти, кои не заслужуваат да се третираат како луѓе и кон кои можеме да се обраќаме и да се однесуваме како кон ентитети што се подолу од луѓето. 5. ПОВИЦИ ЗА ФИЗИЧКО НАСИЛСТВО, т.е. директно вербално повикување на насилно однесување, напади, пресметки, претепување и други форми на физичко насилство. 6. ПОВИЦИ ЗА ФИЗИЧКА ЕЛИМИНАЦИЈА, како врвна форма на говорот на омраза што директно повикува на убивање или елиминирање на оној на кој се однесува омразата. Помеѓу овие шест нивоа на говорот на омраза, понекогаш, во зависност од културните специфики и околности, можат да се појават преодни форми или „латентни форми на говор на омраза“, кои лесно можат да преминат во некој од веќе наведените шест типа. На пример, во комуникацијата често да се користат негативни стереотипи, кои можат да послужат да се оформи изразен говор на омраза преку нивно преобликување и надградување со наративи на омраза. Од многубројните примери можат да се наведат стереотипите за „скржавиот Евреин“ што нацистите го користеле во медиумите во предвоениот период, или, пак, стереотипите за одредени етнички групи на Балканот како примитивни и нецивилизирани, кои потоа беа трансформирани во дехуманизирачки говор на омраза. Според истражувањето за говорот на омраза на Западниот Балкан во 2021 година, кое е во подготовка и беше изведено и преку Институтот за комуникациски студии, за 2021 година во земјава биле регистрирани следните најчести типови говор на омраза: Говор на омраза против политички и идеолошки опоненти (30 %) Говор на омраза на етничка основа (29 %) Говор на омраза во врска со мерките против пандемијата (13 %) Говор на омраза против припадници на сексуалните малцинства (8 %) Говор на омраза на родова основа (7 %) Говор на омраза на верска основа (3 %) Остатокот од регистрираните случаи за 2021 година се однесува на случаи на расизам, ксенофобија и напади на новинари. Како извори на говор на омраза во јавната медиумска сфера најчесто се јавуваат: поединци граѓани (45 %), политичари (17 %), новинари (11 %) и онлајн инфлуенсери (9 %). Мутации на говорот на омраза Говорот на омраза може да се појави во различни форми во медиумите, но и да биде користен од различни субјекти и актери во општеството за различни цели. Во политичката комуникација, но и во други јавни области, општествените елити ретко го користат директно говорот на омраза, но можат да го охрабрат или да го поттикнат индиректно. Преку различни јазични техники, наративи или фалични аргументи, тие можат да им сигнализираат на своите поддржувачи и симпатизери дека тие можат директно преку говорот на омраза да го кажат тоа што нивните политички водачи и заштитници го мислат. Овој вид хиерархиско прелевање и поттикнување на говорот на омраза е честа појава во современата политика. Фото: freepik.com Една од мутациите на говорот на омраза може да се јави во индиректна форма на политички или историографски наративи за непризнавање или непостоење други народи или јазици. Овој вид испреплетеност на политички наративи и говор на омраза е доста проширен на Балканот, а имаше своја пројава пред почетокот на воениот конфликт во Украина оваа година. Непризнавањето на постоењето друг етнички или јазичен идентитет од позиција на политички или научни елити, лесно се прелева во другите сфери на општеството и се манифестира во секојдневната комуникација во различни форми на потценување, исмевање, деградирање, и секако при поларизација на односите во говор на омраза. Ваквата комплементарност на политички или историографски наративи за непризнавање нечиј идентитет со говор на омраза, креира своевидна мутација на говорот на омраза, која може да се нарече културоубиствен или културоциден говор. Непризнавањето на идентитетот на другиот во услови на поларизација, лесно се трансформира во негово дехуманизирање во обид не само да се негира и оспори, туку често и да се елиминира одредена култура, со тоа што ќе се тврди за неа дека е непостоечка. Ваквите културоцидни говори во редица случаи се користени да го оправдаат насилството врз „оние што разнебитуваат еден народ“ и го оневозможуваат неговото замислено единство или величество. На пример, на руските војници што беа праќани во Украина им беше повторувана слична културоцидна реторика, дека тие се борат за Украина, против „бранителите на измислена нација“ и „предавниците“ што го спречуваат единството на големиот заеднички народ. Толерирањето и нормализирањето на културоцидниот говор, особено ако тој се користи од позиција на високи политички претставници, научници или институции, може да биде експлоатирано за креирање долгорочни конфликти и омраза со несогледливи последици. Автор: Сеад Џигал   Текстот е подготвен во рамки на проектот „Fostering Improved Media Standards”, што го координира Мрежата за професионализација на медиумите во Југоисточна Европа (СЕЕНПМ), чија што членка е МИМ. Проектот е поддржан од „National Endowment for Democracy“ (НЕД).  

Се чита за 6 мин.
Проверка на информации и вести
Едукација

Проверка на информации и вести

Од оние што се борат против некоја вистина, поопасни се само оние што лажно ја бранат. Во секојдневната комуникација често велиме дека информациите се храна за нашиот ум, или на пример дека „консумираме“ премногу информации и медиумски содржини. Оваа метафора на информациите како храна можеме малку да ја прошириме и за нивна проверка.  Кога купуваме некој прехранбен производ и сакаме да го провериме, кои можности ни се на располагање? Често во маркетите можеме да ја видиме глетката како купувачите ги потфаќаат артиклите во рака, ќе се загледаат во нив, ќе ги превртат неколкупати и потоа ќе ги стават во својата корпа или ќе ги вратат назад на полица. Од ваквите навики за внимателност што купуваме, можеме нешто да научиме и да примениме и за информациите. БРЕНД? Кај храната првин проверуваме кој е производителот, односно кој е „брендот“. Какво е нашето искуство со овој производител, дали му веруваме, дали некогаш сме имале негативно искуство со него? Овој начин на проверка можеме да го примениме и со информациите и вестите. Дали медиумот, или брендот, е некој кому му веруваме? Дали работел професионално, дали ги почитувал етичките стандарди, дали фаворизирал некоја страна, дали користел манипулации во информирањето? Пред да ја вложиме својата доверба во некој медиум, треба да бидеме сигурни дека таа е заслужена токму низ овие принципи за професионално и етичко работење. За да медиумот ја заслужи нашата доверба, не е доволно само да ни се допаѓа тоа што тој го објавува, туку и да води сметка за јавниот интерес и да ја почитува својата публика така што нема да ја подложува на манипулации.  Ако станува збор за нам непознат медиум, треба да провериме дали тој има информации за контакт, сопствеништво, уредници, редакција и сл. АВТОРСТВО? Покрај брендот, за медиумскиот производ многу е важно дали е наведен автор. Една од првите проверки што треба да ја направиме е да видиме дали написот, прилогот или објавата се потпишани. Во изразено голем број на објавите на медиумите од Македонија, може да се забележи дека нема автор, дури ни на значителен дел од веб-објавите на националните медиуми што имаат редакции и уредници. Наведувањето на авторството е уште поретко кај онлајн медиумите, кај кои често отсуствуваат и основни информации од импресумот. Колку и да ни се допаѓаат содржините од вакви медиуми, едноставно треба да се запрашаме зошто не се објавува и авторството?  Отсуството на авторството во објавите на домашните медиуми може да се толкува и како одбегнување одговорност за тоа што е напишано. Понекогаш „срамежливо“ се наведуваат иницијали, или, на пример, во потпис стои редакција и слично. Непотпишувањето на медиумските содржини е сериозен недостаток, на кој не треба тукутака да му се прогледува низ прсти. Ако тој што го напишал текстот не сака да преземе одговорност за него, дали ова навистина ја заслужува вашата доверба? Размислете внимателно колку вреди да се верува на некоја вест за која авторот не сака ниту да се потпише.  НАСЛОВ? Насловот е клучен дел на секоја вест, кој може да пресуди дали ќе ја прочитате или не веста. Во изобилството од вести и информации, насловот е вашиот прв контакт со медиумските објави. Утврдете дали насловот користи таблоидни техники за привлекување внимание (Неверојатно! Нема да ви се верува! Скандалозно! Невидено! Нема да зажалите ако ова го прочитате!). Ако насловите се предолги, веројатно во остатокот на текстот нема да најдете важна дополнителна информација, затоа што насловот е, всушност, веста. Споредете дали насловот соодветствува и одговара на содржината. Манипулативните наслови се мошне честа појава во домашните медиуми. ИЗВОРИ? Една од главните причини е што многу често во овие објави без автори речиси и да нема вистинско авторство, но ни новинарство, за жал. Голем дел од содржините се пренесени од други извори на информации и се објавуваат како копирана содржина. Некогаш тие извори се прес-агенции, странски медиуми, соопштенија за јавноста или, пак, содржини од социјалните мрежи. Медиумите и новинарите добиваат готови содржини од политичките партии или од маркетинг агенциите, кои преферираат нивните содржини да се пренесат без дополнителни измени. Новинарскиот удел често се сведува само на фрази какви што се: се наведува во, како што објавува, стои во соопштението и сл. Во овие случаи на голо трансмисиско новинарство, каде што медиумот само ја пренесува, но не ја обработува информацијата, потпишувањето на авторството ја губи смислата поради ваквата автоматска редистрибуција на информации.  Во делот на изворите многу е важно да увидиме каков тип извори се користат. Дали се наведени извори од различни засегнати страни, дали изворите на информации се компетентни и кредибилни, дали недостасува некој важен извор, дали информациите од изворите се квалитетно пренесени и контекстуализирани и така натаму. Ако станува збор за онлајн содржина што има линкови, проверете ги и линковите, тие можат да индицираат за каков тип вест се работи. Како во изреката „Со кого си, таков си“, за манипулативните намери на вестите понекогаш можеме да дознаеме и од тоа какви линкови користат новинарите и медиумите. www.freepik.com ВРЕМЕ И ДАТУМ? За артиклот што го купувате, многу важен е датумот на производство. Заедно со информацијата за рокот на употреба, тој ни кажува за безбедноста да се консумира производот. За информациите, исто така, важно е да знаеме кога се објавени за да можеме да ги разбереме во својот вистински смисловен и хронолошки контекст. Дополнително, со автоматизираната дистрибуција на вестите преку социјалните мрежи и агрегаторите на вести, на пример, може да се случи постари вести да бидат преобјавени помеѓу нови вести и со тоа да се внесе конфузија кај читателите дали нешто повторно се случило. Во трката што побргу да се објават информации за некоја тема или настан, не се води доволно грижа за проверка на информациите и се избегнува да се наведе времето на објава кога првичните информации се надополнети. За разлика од содржините во традиционалните медиуми, кои се временски фиксни во однос на тоа кога се објавени, новите дигитални медиуми оперираат со поинаков формат на т.н. хипертекст, кој може постојано да се менува и да се надополнува. Информацијата дека текстот е изменет, надополнет или можеби коригиран, е суштински важна. МИРИС И БОЈА? Пред да купиме некој производ, особено на пазар, поискусните домаќини и домаќинки го подложуваат производот на тест со мирисање. И вестите можат да имаат свој мирис. Понекогаш нешто при првиот контакт со веста ни делува чудно, сомнително, невообичаено. Оваа првична реакција често се потпира на нашето искуство од читање вести и информации и тоа не треба да го потцениме. Повнимателно проверете ги вестите што чудно ви „мирисаат“ или ви сигнализираат дека нешто не е во ред со нив. Исто така, провери дали веста е обоена, можеби лично, политички, идеолошки, партиски, економски и слично. За да се спротивставиме на обоените вести, понекогаш е потребно и ние да бидеме помалку премачкани со сите бои. НЕ ВЕРУВАЈ ИМ СЛЕПО НИТУ НА СВОИТЕ ОЧИ Реалноста често ја поистоветуваме со она што го гледаме. Дигиталните медиуми имаат различни начини за обработка на фотографии и видеоматеријали, така што она што го гледаме многу лесно може да биде визуелна манипулација. Како што Инстаграм може со своите филтри да ви помогне да изгледате поубаво на вашите фотографии, така и вестите можат лесно да го разубават имиџот на некоја јавна личност, организација или општествена група. Затоа, првин провери и... СПОРЕДИ! Златното правило за вакви пригоди е, што поскандалозно звучи некоја вест, повнимателно провери ја. Еден од наједноставните начини за проверка е да споредиме како одреден настан е покриен во другите објави и медиуми. Дали има факти и информации што се повторуваат и се потврдени од други извори? Дали информациите се потврдени и од официјални извори или институции? Ако одредена навидум скандалозна вест е покриена од еден или само неколку извори, тогаш веројатно станува збор за објава што има некоја прикриена агенда. ПРОБАЈ, ПА СПОДЕЛИ! Пред да споделиш нешто со твоите блиски контакти, првин пробај го. Прочитај ја веста до крај, провери внимателно дали е навистина тоа нешто што сакаш да го споделиш, дали вреди да биде споделено, провери дали според очекуваните реакции на тој со кого го споделуваш е во ред да ја пренесеш веста, процени дали станува збор за нешто корисно, забавно или е можеби нешто што може да ги вознемири другите. Автор: Сеад Џигал   Текстот е подготвен во рамки на проектот „Fostering Improved Media Standards”, што го координира Мрежата за професионализација на медиумите во Југоисточна Европа (СЕЕНПМ), чија што членка е МИМ. Проектот е поддржан од „National Endowment for Democracy“ (НЕД).  

Се чита за 5 мин.
Како и каде да ја освоите помладата публика
Едукација

Како и каде да ја освоите помладата публика

Факт е дека интересите на публиката се менуваат, но кај младите тие промени се поизразени. Да не заборавиме дека Фејсбук денес има 18 години и дека некои од младите што денес сакате да ви бидат дел од публиката се возрасни колку и оваа социјална мрежа. Речиси секој медиум сонува да ја освои помладата публика. Без разлика дали сте печатен медиум, ТВ, радио, онлајн медиум, дали работите на поткаст или креирате видеа за социјалните мрежи, освојувањето на младата публика е вистински предизвик, некогаш речиси недостижен. Но, доколку го постигнете тоа, станува збор за сигурен знак дека вашиот медиум се движи во вистинска насока и има иднина. Факт е дека интересите на публиката се менуваат, но кај младите тие промени се поизразени. Да не заборавиме дека Фејсбук денес има 18 години и дека некои од младите што денес сакате да ви бидат дел од публиката се возрасни колку и оваа социјална мрежа. Динамичниот живот, диктиран од технологијата, ги претвора младите во публика чие внимание е кратко, непостојано и подложно на чести промени. Уште од времето кога печатените медиуми доминираа со светот на информациите, целта на новинарите беше да ја освојат помладата публика пишувајќи за теми што ги засегаат помладите. Таргет беа оние помеѓу 18 и 25 години. Но, каде беше проблемот? Кога пред 20 години ќе забележавте некој млад човек со весник во рацете, тоа значеше дека тој медиум има иднина. Но, социјалните мрежи го променија сето тоа. Денес зборуваме за освојување на онаа публика што веројатно никогаш во животот не прочитала дневен весник, публика што ретко или речиси никогаш не изгледала докрај телевизиски вести, а информациите главно ги прима на социјалните мрежи.  Според истражување на Делоит, тинејџерите од Генерација З ги сакаат социјалните и дигиталните формати на вести. Околу половина од оваа група велат дека секојдневно следат вести преку социјалните мрежи, а 40% ги добиваат вестите преку пребарувачите. Истото истражување покажува дека мобилниот телефон за оваа генерација млади е единствената порта до вестите. Со појавата на социјалните медиуми, со глобалната употреба на мобилните телефони овие промени кај младата публика станаа уште понагласени. Сега медиумите ја „бркаат“ младата публика каде и да оди таа – од Фејсбук, преку Јутјуб до Инстаграм, па сè до ТикТок. Утре најверојатно на некоја друга социјална мрежа. Но, акo во овој момент размислувате како да ја освоите помладата публика, каква содржина да креирате за помладата публика, на кои платформи да ја барате и слично, тогаш треба да размислувате за повеќе фактори пред да ја креирате соодветната стратегија. „Наоружајте“ се со статистика Статистичките податоци се важно „оружје“ при креирање на вашата медиумска стратегија. Морате да ги знаете основните, но и специфичните демографски карактеристики на земјата, регионот, градот каде што се наоѓа публиката на која ѝ се обраќате. Ако сте национален медиум, потребно е да ги имате бројките на ниво на цела држава, ако сте регионален ви требаат регионалните карактеристики, а богами постојат огромни разлики. Фото: freepik.com Постојат разлики во тоа како публиката консумира вести од земја до земја. Постојат и големи разлики за тоа колку се следат вести на телевизија, на веб, преку социјалните мрежи, па и големи разлики во тоа која мрежа е попопуларна за следење на вестите. Но, постојат и огромни разлики помеѓу различните генерации. Според истражувањата, миленијалите, или оние на возраст од 25 до 40 години, кои се и најголемата публика статистички, трошат околу 2 часа и 44 минути дневно на социјални мрежи. Од друга страна, припадниците на Генерација З или оние до 24 години дневно поминуваат по 8 часа онлајн, од кои 2 часа и 58 минути на социјалните медиуми. Истражувањето на Делоит покажува и дека низ регионите постојат огромни разлики зошто публиката ги користи социјални медиуми. Па, така, ако во САД и Велика Британија 27% односно 26% ги користи за вести, процентот е поголем во Германија (41), Бразил (44%) и Јапонија (52%) Сите овие информации се основата за создавање здрава, краткорочна и долгорочна стратегија за освојување одредена специфична публика, во овој случај онаа помладата. Никогаш не велете никогаш Со појавата на социјалните мрежи, голем дел од сопствениците или уредниците на медиуми, барем кога станува збор за македонски или балкански контекст, со сигурност можам да кажам дека зборуваа дека никогаш нема да ги користат како платформи за освојување на публиката мислејќи дека „тие не се доволно сериозни за сериозно новинарство“ и дека се, всушност, само за забава. Но, кога забележаа дека публиката е таму, од немајкаде почнаа да ги користат. Факт е дека публиката на Фејсбук, Твитер, Инстаграм и Јутјуб ги користи овие мрежи во голема мера и за да се информира. Гледаат видеа, читаат текстови, бараат фотографии од актуелни настани и слично. Затоа е важно себеси да си кажете дека никогаш нема да кажете никогаш кога станува збор за начините на кои ќе се обидувате да дојдете до публиката. Еве да го земеме примерот со ТикТок како социјална мрежа што стана глобално популарна кај помладите. Во многу земји преку ТикТок се следат и вести/најнови информации, а тоа е особено карактеристично за помладите. Истражувањата покажуваат дека, ако во 2020 година само 3% од младите на возраст од 18-24 години консумирале вести преку ТикТок, тој број петкратно се зголемил во 2022 достигнувајќи 15%. Од друга страна, пак, Јутјуб добива на популарност како платформа за следење вести меѓу младите во Источна Европа, регионот на Азија-Пацифик и Латинска Америка. Зошто младите бегаат од традиционалниот формат на вести? Младите „бегаат“ од вестите, но посебно бегаат од традиционалниот формат на вести. Глобално постои загрижувачки тренд за кој треба да подразмислат сите медиумски организации, а тоа е трендот на зголемување на недоверба во медиумите. Таа недоверба е најнагласена кај младите под 35 години. Според Reuters Institute Digital Report за 2022 година, околу четири од десет млади под 35 години често или понекогаш ги избегнуваат вестите во споредба со една третина (36%) од оние 35 и постари. Фото: freepik.com Во истото истражување анализираа и зошто се случува ова? Одговорот е дека најчесто, помладата публика (под 35) оценува дека вестите имаат негативно влијание врз нивното расположение (34%), но и дека има премногу вести за теми како политика или коронавирус (39%). Заклучокот е дека опстојува долгогодишната критика за депресивната природа на вестите, но и дека вестите се насекаде околу нас. Тоа е генералниот проблем за младите. Но сепак, сето она што ни предизвикува мака во обидот за освојување на младата публика, може да се претвори во можност. Видете го само примерот со Вашингтон пост кој има ТикТок канал со околу 1,4 милиони следбеници. Погледнете, на пример, колку едноставно е направено видеото за одлуката на Уставниот суд во САД поврзана со абортусот. Станува збор за тешка и депресивна тема за младите, но сепак повеќе од 1,5 милиони корисници на ТикТок го гледале видеото бидејќи тоа е направено на начин што ќе го разберат младите и се обраќа на начин што е соодветен за платформата каде што се објавува. Забораваме ли на едукацијата? Истражувањето на Reuters Institute Digital Report за 2022 година начнува едно интересно прашање, а тоа е зошто воопшто младите, кои следат вести, ги следат вестите. Покрај тоа што младите сакаат забавни вести и вести што може лесно да ги споделат на социјалните мрежи, тие велат дека сакаат вести што имаат едукативна компонента и вести што им се корисни односно имаат употребна вредност. Тука доаѓа прашањето, дали најголем дел од медиумите, при креирање на новинарската содржина, забораваат и на едукативнатa компонента. Фото: freepik.com Често во медиумите се известува за некој проблем, се посочуваат последиците, но не се посочува решение или не се објаснува коренот на самиот проблем. На пример, се зборува за инфлација, се даваат најновите статистички податоци и некоја изјава поврзано со тоа, но не се објаснува што е всушност инфлација, како доаѓа до инфлација и кои се нејзините последици врз животот на луѓето. Едно од најгледаните видеа на Vox на Јутјуб е видеото „Како трговијата со диви животни е поврзана со коронавирусот“ кое е објавено некаде на почетокот на пандемијата кога сите светски медиуми известуваа дека сè започнало на пазарот во Вухан каде што се продаваат и диви животни. Видеото има повеќе од 23 милиони прегледи. Има ли надеж да ја освоите младата публика? Од Институтот Ројтерс заклучуваат дека младите имаат различни причини зошто неретко ги одбираат социјалните мрежи и индивидуалните креатори на вести/информации наспроти етаблираните медиуми. Одговорот е дека сакаат да чујат различен глас, различен поглед на нештата, дека за разлика од традиционалниот рецепт за креирање вести, на Јутјуб, Спотифај или ТикТок има диверзитет и дека неретко со изборот на темите се гледа „преку оградата“ односно не се обременети само со случувањата од домашната политичка, економска или културна сцена. Но истражувањето покажува дека младите сепак сакаат да читаат, сакаат и долги и добро обработени приказни, анализи, видео, фото, аудио, секаков формат и дека не ги избегнуваат по секоја цена. Потребно е само да бидат приспособени на нивните потреби, прилагодени на начинот на раскажување соодветен за Јутјуб, ТикТок или друга платформа. Тоа значи дека она што функционирало на ТВ, не може само да се постави на Јутјуб и дека младите ќе го пронајдат. Не, потребно е да се влезе во начинот на размислување на младите и да се креира на начин што ќе им биде поблизок до нивниот сензибилитет. На пример, видеото на Гардијан „Што е коронавирус“ објавено на почетокот од пандемијата користи многу јасен, едноставен и непретенциозен јазик да објасни десетина дотогаш познати факти за болеста. Видеото има повеќе од 10 милиони прегледи и универзалниот наслов и јазик на видеото веројатно ќе му овозможи „живот“ и гледаност и во наредните години. Заклучокот е дека медиумите треба да продолжат професионално да известуваат, посебно во време на кризи, како што е пандемијата или инвазијата на Русија во Украина,  и дека младите ги следат овие вести, но потребно им е повеќе од само „гола“ информација. Потребно е работите да бидат доведени во контекст, да се објасни како одредена криза влијае врз нивниот секојдневен живот, потребно е тие известувања да содржат и едукативна и практична компонента и секако да бидат приспособени на каналот каде што се дистрибуира информацијата. Применувајќи ги овие совети, сигурно ќе освоите дел од помладата публика, но секое решение не е универзално и не е постојано. Тоа значи дека борбата за освојување нова и млада публика е наша постојана задача. Како што публиката се менува, како што се менуваат и нивните навики, така треба да се менува и нашиот пристап во „ловење“ на таа публика. Автор: Александар Манасиев Текстот е подготвен во рамки на проектот „Fostering Improved Media Standards”, што го координира Мрежата за професионализација на медиумите во Југоисточна Европа (СЕЕНПМ), чија што членка е МИМ. Проектот е поддржан од „National Endowment for Democracy“ (НЕД).  

Се чита за 6 мин.

Најново видео

Галерија

07.04.2022-2 - Доделување на новинарските награди „НИКОЛА МЛАДЕНОВ 2021“ 07.04.2022-92 - Доделување на новинарските награди „НИКОЛА МЛАДЕНОВ 2021“ 07.04.2022-97 - Доделување на новинарските награди „НИКОЛА МЛАДЕНОВ 2021“ 07.04.2022-99 - Доделување на новинарските награди „НИКОЛА МЛАДЕНОВ 2021“ 07.04.2022-100 - Доделување на новинарските награди „НИКОЛА МЛАДЕНОВ 2021“ 07.04.2022-104 - Доделување на новинарските награди „НИКОЛА МЛАДЕНОВ 2021“ 07.04.2022-107 - Доделување на новинарските награди „НИКОЛА МЛАДЕНОВ 2021“ 07.04.2022-140 - Доделување на новинарските награди „НИКОЛА МЛАДЕНОВ 2021“

Тековни проекти